لینوکس یا ویندوز؟ این سوالی است که بسیاری از کاربران در انتخاب سیستمعامل مناسب برای خود با آن مواجه هستند. ویندوز بهعنوان یک سیستمعامل تجاری، به دلیل رابط کاربری ساده و سازگاری بالا با نرمافزارهای مختلف، در میان کاربران خانگی و تجاری بسیار محبوب است. از طرف دیگر، لینوکس بهعنوان یک سیستمعامل متنباز، بهویژه در میان توسعهدهندگان و در سرورها کاربرد فراوانی دارد. در این مطلب، به مقایسه این دو سیستمعامل میپردازیم تا شما با تفاوتهای این سیستمعاملها بیشتر آشنا شوید و بتوانید تصمیم بهتری در انتخاب بین دو سیستم عامل لینوکس یا ویندوز بگیرید.
سیستمعامل چیست؟
سیستمعامل (Operating System یا OS) نرمافزاری است که بهعنوان رابط بین سختافزار و نرمافزارهای دیگر عمل میکند. بهطور ساده، سیستمعامل تمامی منابع سیستم مانند پردازنده، حافظه، فضای ذخیرهسازی و دستگاههای ورودی/خروجی را مدیریت میکند و به نرمافزارها این امکان را میدهد تا بدون نیاز به دسترسی مستقیم به سختافزار، بهطور مؤثر اجرا شوند.
سیستمعاملها به کاربران این امکان را میدهند که از برنامهها و نرمافزارها بهراحتی استفاده کنند. آنها محیطی کاربرپسند فراهم میآورند که کاربران میتوانند بدون نیاز به درک پیچیدگیهای سختافزاری، دستورات را وارد کرده و کارهای مختلف را انجام دهند. معروفترین سیستمعاملها شامل ویندوز، لینوکس، macOS و اندروید هستند که هرکدام ویژگیها و مزایای خاص خود را دارند.
بهطور کلی، وظایف اصلی سیستمعامل شامل مدیریت منابع سیستم، مدیریت فایلها، انجام پردازشهای چندگانه و مدیریت امنیت است. در این میان، رابط کاربری نیز اهمیت زیادی دارد، زیرا کاربر از طریق آن میتواند با سیستمعامل و برنامههای مختلف تعامل کند.
سیستم عامل ویندوز چیست؟
سیستمعامل ویندوز که به نام مایکروسافت ویندوز نیز شناخته میشود، یک نرمافزار سیستم مبتنی بر رابط گرافیکی کاربر (GUI) است که توسط مایکروسافت توسعه داده شده است. کد منبع ویندوز برای کاربران عادی قابل دسترسی نیست. این سیستمعامل برای استفاده خانگی و همچنین برای کاربری حرفهای یا تجاری طراحی شده است.
قبل از معرفی ویندوز توسط مایکروسافت، کاربران این شرکت به سیستمعاملی به نام MS-DOS دسترسی داشتند که آن هم توسط مایکروسافت توسعه یافته بود. پس از MS-DOS، مایکروسافت سیستمعاملی جدید با رابط گرافیکی کاربر (GUI) توسعه داد که نام آن ویندوز بود. ویندوز قابلیت انجام کارهای متعدد را دارد و میتواند به طور همزمان چندین برنامه را اجرا کند.
ویندوز بهواسطه مدت زمان طولانی رهبری بازار، از نظر تنوع نرمافزاری و سازگاری بیرقیب است. با وجود این، ویندوز همواره با چالشهایی چون کرش کردن و “Blue Screen of Death” روبهرو بوده و همچنین به دلیل امنیت پایینتر در مقایسه با دیگر سیستمعاملها، بیشتر در معرض حملات سایبری قرار دارد. مایکروسافت در گذشته سیاست بستهای در برابر نرمافزارهای متنباز داشت اما اکنون حمایتهای زیادی از پروژههای متنباز انجام میدهد، هرچند هسته اصلی ویندوز همچنان متنباز نیست. اگر از سیستم عامل ویندوز خیلی استفاده میکنید لازم است کلیدهای میانبر ویندوز را بدانید.
ویندوز همچنین نسخهای مخصوص سرورها به نام ویندوز سرور دارد که بهطور خاص برای استفاده در محیطهای سرورها مانند سرور مجازی ویندوز طراحی شده است. این نسخه از ویندوز از همان ویژگیهای اصلی ویندوز استفاده میکند، اما امکانات اضافی برای مدیریت سرورها، امنیت بیشتر و قابلیتهای مقیاسپذیری بالاتر را ارائه میدهد.
ویندوز سرور شامل ویژگیهایی مانند مدیریت از راه دور، فعالسازی سرویسهای شبکه (مانند DHCP، DNS، Active Directory)، پشتیبانی از مجازی سازی Hyper-V و پشتیبانی از اجرای نرم افزارهای پشتیبانی شده توسط مایکروسافت است.
ویژگیهای ویندوز:
- سیستمعاملی قدیمی و شناختهشده با طراحی رابط کاربری گرافیکی.
- محبوبیت بیشتر به دلیل طراحی کاربرپسند و آشنایی عمومی با آن.
- سازگاری بیشتر با نرمافزارها و برنامههای مورد استفاده عموم کاربران.
- امکان اجرای نرم افزارهای آفیس برای مدیریت اسناد.
- نصب پیشفرض بر روی بیشتر کامپیوترهای جدید.
- مستندسازی مناسب برای نصب و استفاده از سیستمعامل.
- امنیت پایینتر و آسیبپذیری بیشتر در برابر حملات سایبری.
- رویکرد تغییر یافته به متنباز و حمایت از پروژههای متنباز.
سیستم عامل لینوکس چیست؟
لینوکس یک سیستمعامل متنباز است که ریشههای آن به دهه ۱۹۶۰ و توسعه سیستمعامل یونیکس باز میگردد. در دهه ۱۹۹۰، لینوس توروالدز برای ایجاد یک جایگزین متنباز به جای یونیکس، هسته کرنل لینوکس را توسعه داد. از آن زمان، توزیعهای مختلف لینوکس بر پایه این هسته ایجاد شدند، که هرکدام ویژگیها و قابلیتهای خاص خود را دارند. این توزیعها بهطور عمده توسط جوامع توسعهدهندگان و با تمرکز بر روی نرمافزار متنباز ایجاد میشوند و بنابراین بیشتر بر جنبههای فنی و کاربردی متمرکز هستند تا جنبههای تجاری. در حالی که بیشتر توزیعها رابط گرافیکی کاربر (GUI) ساده و قابلفهم دارند، استفاده از ترمینال برای انجام تنظیمات پیشرفته یا نصب نرمافزارهای خاص هنوز بخش جداییناپذیری از تجربه کار با لینوکس است.
لینوکس به دلیل پایداری، انعطافپذیری و قابلیت سفارشیسازی بالا محبوبیت زیادی در میان کاربران فنی و حرفهای پیدا کرده است. برخلاف ویندوز، که سعی در پنهان کردن تنظیمات سیستم از دید کاربر دارد، در لینوکس تمام اجزای سیستم شفاف و قابلدسترس هستند، و کاربران میتوانند به راحتی سیستمعامل را مطابق با نیاز خود تغییر دهند. با این حال، یکی از محدودیتهای اصلی لینوکس نسبت به ویندوز، کمبود نرمافزارهای بومی (Native) است.
لینوکس علاوه بر ویژگیهای فنی و سفارشیسازی بالا، بهخاطر امنیت بالا و مقاوم بودن در برابر تهدیدات سایبری نیز شهرت دارد. از آنجا که لینوکس سیستمعاملی متنباز است، جامعه جهانی توسعهدهندگان بهطور مداوم آن را بررسی و آسیبپذیریهای امنیتی را شناسایی و رفع میکنند. این مسئله باعث میشود که لینوکس یکی از امنترین سیستمعاملها باشد، بهویژه در مقایسه با سیستمعاملهایی مانند ویندوز که هدف اصلی بسیاری از حملات سایبری هستند. همچنین، ساختار مدیریت دسترسی و سطوح مجوز در لینوکس بهطور پیشفرض قویتر از سایر سیستمعاملها است، که این خود به کاهش ریسک نفوذ کمک میکند.
این سیستم در محیطهای سروری و دیتاسنترها کاربرد گستردهای دارد. بسیاری از وبسایتها، سرویسهای آنلاین و سرویسهای ابری از لینوکس بهعنوان سیستمعامل اصلی خود استفاده میکنند. توزیعهایی مانند اوبونتو سرور و دبیان از پر کاربردترین توزیع های لینوکس هستند. علاوه بر این، لینوکس توسط توسعهدهندگان نرمافزار، مهندسان شبکه، متخصصان امنیت سایبری و متخصصان DevOps استفاده میشود. در حالی که کاربران خانگی و معمولی ممکن است بیشتر از ویندوز استفاده کنند، لینوکس در بین متخصصان IT، برنامهنویسان، و برای استفاده در سرورها محبوبیت زیادی دارد.
ویژگیهای لینوکس:
- رایگان و متنباز
- پایداری و انعطافپذیری بالا
- امنیت بالاتر در برابر نفوذ بدافزارها و حملات سایبری
- نیاز به دانش فنی استفاده از رابط خط فرمان
- امکانات پیکربندی گسترده
- رابط کاربری گرافیکی ساده در بیشتر توزیعها
- نیاز به یادگیری بیشتر برای کاربران مبتدی
محدودیت در نرمافزارهای بومی (Native) - اجرای بازیهای ویندوزی با استفاده از لایههای سازگاری مانند Proton
سیستم عامل لینوکس و ویندوز در سرور
سیستمعامل سرور نوعی سیستمعامل است که برای استفاده در سرورهایی مانند سرور مجازی و سرور اختصاصی طراحی شده است. این سیستمعاملها بهطور خاص برای ارائه خدمات شبکهای، میزبانی وب، مدیریت پایگاه داده، اشتراک فایلها، و نظارت بر عملکرد سیستمها و منابع شبکه ساخته میشوند. برخلاف سیستمعاملهای دسکتاپ، سیستمعاملهای سرور نیاز به قابلیتهای مقیاسپذیری بالا، امنیت پیشرفته، و پایداری دارند.
در ادامه به بررسی برخی از رایجترین سیستمعاملهای سرور پرداختهایم:
توزیعهای لینوکس سرور
لینوکس به دلیل بهرهمندی از مدل توسعه مشارکتی، در حال حاضر بیش از ۷۰ درصد بازار سرورها را در اختیار دارد. بر خلاف باور عموم، لینوکس تنها یک سیستمعامل نیست، بلکه هستهای (Kernel) است که توزیعهای لینوکس مختلف بر مبنای آن ساخته میشوند. معماری از مدل ماژولار استفاده میکند. این یعنی میتوانید بخشهای غیرضروری (مثل رابط گرافیکی) را حذف کنید تا سطح حملات کاهش و سرعت پردازش افزایش یابد.
از توزیعهای محبوب مورد استفاده در سرور مجازی لینوکس و سرورهای دیگر میتوان به لینوکس اوبونتو، دبیان، CentOS (منسوخ شده)، فدورا و آرچ لینوکس اشاره کرد.
به دلیل جداسازی فضای کاربری از فضای کرنل، خطای یک نرمافزار بهندرت باعث توقف کل سیستم میشود.
شاید چالش اصلی لینوکس را بتوان این موضوع در نظر گرفت که مدیریت لینوکس نیازمند دانش عمیق در زمینه Command Line (CLI) است و با این که هزینه نگهداری آن در بحث لایسنس رایگان است، اما هزینه نیروی متخصص آن معمولا بالاتر از ویندوز است.
ویندوز سرور
ویندوز سرور برخلاف نسخههای دسکتاپ، برای مدیریت سرور مجازی ویندوز است. سهم بازار آن در حوزه سرورهای سازمانی همچنان مانند دسکتاپ قابل توجه است. نقطه قوت اصلی ویندوز، محیط مشابه ویندوز دسکتاپ است. به این ترتیب کاربران میتوانند درست مانند یک کامپیوتر ویندوز و بدون نیاز به دانش فنی مدیریت سرور، از سرور ویندوزی خود استفاده کنند.
نقد فنی که میتوان به ویندوز سرور داشت این است که به دلیل داشتن کدهای حجیمتر و رابط گرافیکی (حتی در نسخه Core)، منابع سختافزاری مثل رم و پردازنده بیشتری نسبت به لینوکس مصرف میکند.
تفاوت سیستم عامل ویندوز و لینوکس
انتخاب میان لینوکس یا ویندوز بهعنوان سیستمعامل، بستگی به نیازها، هدف و سطح تخصص شما دارد. این دو سیستمعامل با ویژگیها و کاربردهای متفاوتی طراحی شدهاند و هرکدام در شرایط خاص خود مزایای خاصی دارند. در ادامه به بررسی دقیق تفاوتهای اصلی این دو سیستمعامل میپردازیم.
1. رابط کاربری
ویندوز بهعنوان یک سیستمعامل تجاری، بیشتر بر روی راحتی و دسترسی آسان برای کاربران تمرکز دارد. رابط گرافیکی ویندوز کاربرپسند و ساده است که برای کاربران عادی و حتی افرادی که دانش فنی کمی دارند، بسیار مناسب است. این سیستمعامل با طراحی بصری جذاب و ابزارهایی برای مدیریت فایلها، نرمافزارها و تنظیمات، تجربهای بیدردسر از استفاده کامپیوتر را ارائه میدهد.
در مقابل، لینوکس اگرچه در بسیاری از توزیعها (مانند اوبونتو) رابط گرافیکی کاربری سادهای دارد، اما بیشتر بر روی استفاده از خط فرمان (CLI) برای مدیریت سیستم تمرکز دارد. این سیستم عامل برای کاربران فنی و توسعهدهندگان که از دانش فنی بیشتری برای استفاده از خط فرمان برخوردار هستند مناسب است.
2. امنیت
لینوکس با امنیت بالای خود شناخته میشود. از آنجا که کد سورس لینوکس برای همه قابل دسترسی است، بسیاری از توسعهدهندگان و متخصصان حوزه امنیت بهطور مداوم آن را بررسی و آسیبپذیریها را شناسایی و رفع میکنند. علاوه بر این، ساختار مدیریت دسترسی در لینوکس بسیار دقیق است و بهطور پیشفرض از کنترل دسترسی اجباری (MAC) استفاده میکند که امنیت سیستم را افزایش میدهد.
ویندوز در مقایسه با لینوکس ممکن است آسیبپذیرتر باشد. دلیل این موضوع این است که این سیستمعامل یکی از پرکاربردترین سیستمعاملها میان عموم کاربران است. به این ترتیب هکرها معمولا توجه بیشتری به آن دارند. همچنین، ویندوز با توجه به نیاز به نصب برنامهها و افزونههای مختلف از منابع غیررسمی، بهویژه در مواقعی که بهروزرسانیها بهطور منظم اعمال نمیشوند، بیشتر در معرض خطر حملات ویروسی و بدافزارها قرار دارد.
3. هزینهها
ویندوز یک سیستمعامل تجاری است که برای استفاده از آن باید لایسنس خریداری کنید. این میتواند هزینههای بیشتری برای شرکتها و کاربران ایجاد کند، بهویژه در مقیاسهای بزرگ که نیاز به نصب ویندوز روی تعداد زیادی سیستم دارند.
لینوکس در مقایسه با ویندوز هزینهای ندارد و بهعنوان یک سیستمعامل متنباز و رایگان در دسترس است. شما میتوانید لینوکس را بدون پرداخت هیچ هزینهای دانلود و نصب کنید.
4. پشتیبانی نرمافزاری
ویندوز بهخاطر گستردگی استفاده و سازگاری با بسیاری از نرمافزارها، از جمله برنامههای تجاری، بازیها و نرمافزارهای گرافیکی، یک انتخاب بسیار محبوب برای کاربران خانگی و تجاری است. تقریبا تمامی برنامههای اصلی و پرکاربرد مانند آفیس، فتوشاپ، مرورگرهای محبوب و دیگر نرمافزارهای کاربردی برای ویندوز در دسترس هستند.
در حالی که لینوکس بهطور معمول از نظر پشتیبانی نرمافزاری محدودتر است، ولی برای بسیاری از برنامههای تخصصی مورد استفاده توسعهدهندگان و برنامهنویسان، لینوکس انتخاب محبوبتری است؛ بهویژه در زمینه برنامهنویسی، میربانی وب و سیستمهای ابری. برخی نرمافزارهای تجاری ممکن است برای لینوکس در دسترس نباشند، ولی این کمبود با وجود ابزارهای متنباز و رایگان جبران میشود.
5. پشتیبانی و کامیونیتی بزرگ
یکی از مهمترین تفاوتها در پشتیبانی سیستمعاملها است. ویندوز بهعنوان یک سیستمعامل تجاری، از پشتیبانی رسمی و خدمات مشتری برخوردار است.
در مقابل، لینوکس بهدلیل ماهیت متنباز خود بیشتر به پشتیبانی کامیونیتی محور وابسته است. کاربران لینوکس میتوانند مشکلات خود را از طریق انجمنهای آنلاین، مستندات رسمی و گروههای توسعهدهندگان حل کنند. اگرچه این پشتیبانی ممکن است بهاندازه پشتیبانی رسمی ویندوز سریع نباشد، اما کامیونیتی کاربری لینوکس بسیار فعال است و بهراحتی میتوانید راهحلهای مشکل خود را پیدا کنید.
جدول مقایسه لینوکس و ویندوز
در جدول زیر، تفاوتهای کلیدی این دو سیستمعامل را به صورت جزئیتر بررسی میکنیم.
| ویژگی | لینوکس | ویندوز |
| متنباز بودن | لینوکس یک سیستمعامل رایگان و متنباز شبه یونیکس (Unix-like) است. | ویندوز یک سیستمعامل انحصاری با لایسنس تجاری است و برای استفاده از آن باید هزینه پرداخت شود. |
| سیستم فایل | در سیستمعامل لینوکس، هر موجودیت یک فایل است. فایلها بهصورت ساختار درختی از دایرکتوری ریشه (root) مرتب شدهاند. از خط مایل (/) بهعنوان جداکننده مسیر بین دایرکتوریها استفاده میشود. | در سیستمعامل ویندوز، فایلها در درایوهای مختلفی مانند درایو C، درایو D، درایو E و غیره مرتب شدهاند. از خط مایل معکوس (\) بهعنوان جداکننده مسیر بین دایرکتوریها استفاده میشود. |
| انواع کاربر | در سیستمعامل لینوکس، سه نوع کاربر وجود دارد: کاربر عادی، کاربر روت (ادمین) و سرویس.
کاربر عادی به فایلهای کاربران دیگر دسترسی ندارد. کاربران روت دسترسی کامل به تمامی فایلها دارند و تمام دسترسیهای مدیریتی را دارند. کاربر سرویس در لینوکس میتواند به منابع مختلف مجوز دسترسی دهد یا آنها را محدود کند. |
در ویندوز دو نوع کاربر اصلی وجود دارد: ادمین (Administrator) و استاندارد (Standard). کاربر مدیر میتواند تغییرات سیستمی ایجاد کند، نرمافزار نصب کند و به تمام فایلها دسترسی داشته باشد. کاربر استاندارد میتواند بیشتر عملیات رایج را انجام دهد اما برای تغییرات مهم سیستمی به مجوز مدیر نیاز دارد. انواع دیگری مانند کاربر مهمان (Guest) نیز وجود دارد که دسترسی بسیار محدودی دارد. |
| کارایی | لینوکس به دلیل معماری سبکتر و پیچیدگی کمتر، در مقایسه با ویندوز کارایی بالاتری دارد و منابع سختافزاری کمتری مصرف میکند. | ویندوز به دلیل ساختار پیچیدهتر و ویژگیهای گرافیکی متعدد که آن را به یک سیستمعامل سنگینتر تبدیل کرده، در مقایسه با لینوکس به منابع سختافزاری بیشتری نیاز دارد. |
| نوع هسته | در لینوکس از هسته مونولیتیک (Monolithic) استفاده میشود که در آن تمامی درایورها و سرویسهای اصلی در فضای هسته اجرا میشوند تا عملکرد کلی بهتری حاصل شود، اما این نوع هسته فضای اجرایی بیشتری مصرف میکند. | در ویندوز از هسته میکرو استفاده میشود که ترکیبی از ویژگیهای معماری میکروکرنل و یکپارچه است. در این ساختار، برخی سرویسها در فضای کاربر (User Space) و سرویسهای اصلی در فضای هسته (Kernel Space) قرار میگیرند. |
| دایرکتوری هوم خانگی | در سیستمعامل لینوکس، دایرکتوری خانه برای هر کاربر متفاوت است. فایلها و دایرکتوریهای مختلف کاربران در دایرکتوری خانه آنها ذخیره میشود. بهعنوان مثال، برای کاربری به نام “harry”، دایرکتوری خانه “/home/harry/” است. | سیستمعامل ویندوز نیز ویژگی مشابهی دارد که دایرکتوری خانه برای هر کاربر متفاوت است. دایرکتوری خانه در ویندوز میتواند بهعنوان مثال “C:\documents” یا “\setting” باشد. |
| سایر دایرکتوریها | در لینوکس، فایلهای سیستمی (در پوشههایی مانند /etc و /bin) و فایلهای برنامهها در دایرکتوریهای استاندارد و جداگانهای ذخیره میشوند. | در ویندوز نیز فایلهای سیستمی و برنامهها در پوشههای مجزا اما معمولا همگی در درایو C ذخیره میشوند. فایلهای سیستمی در C:\Windows و فایلهای برنامههای نصبشده در C:\Program Files قرار میگیرند. |
| امنیت | لینوکس در مقایسه با ویندوز به طور کلی امنتر محسوب میشود. از آنجایی که لینوکس متنباز است، جامعه جهانی توسعهدهندگان آن بهطور مداوم کدها را بررسی کرده و آسیبپذیریها را به سرعت پیدا کرده و برطرف میکنند. | از آنجا که ویندوز پراستفادهترین سیستمعامل دسکتاپ در جهان است، هدف اصلی هکرها و بدافزارها محسوب میشود و به همین دلیل بیشتر در معرض تهدیدات امنیتی و حملات سایبری قرار دارد. |
| قیمت | لینوکس یک سیستمعامل رایگان است. میتوان توزیعهای مختلف آن را بهراحتی از اینترنت دانلود کرد، روی دستگاه نصب نمود و بدون هیچ هزینهای از آن استفاده کرد. | ویندوز یک سیستمعامل دارای مجوز است که نسخه خردهفروشی آن معمولاً بین ۹۹ تا ۱۹۹ دلار قیمت دارد. البته اکثر کاربران، ویندوز را به صورت پیشفرض (OEM) روی دستگاه خود دریافت میکنند و آخرین نسخه آن، یعنی ویندوز ۱۱، برای کاربران فعلی ویندوز ۱۰ بهصورت رایگان در دسترس است. اما برای نسخه ویندوز سرور برای سرور مجازی ویندوز نیاز به لایسنس دارد. |
| قابلیت شخصیسازی | لینوکس امکان شخصیسازی گستردهای را از انتخاب محیط دسکتاپ (مانند GNOME, KDE, XFCE) گرفته تا تغییر اجزای اصلی سیستم فراهم میکند. کاربران آزادی کامل دارند تا سیستمعامل را بر اساس سلیقه و نیاز خود تغییر دهند. | ویندوز در مقایسه با لینوکس گزینههای شخصیسازی محدودی ارائه میدهد. اگرچه کاربران میتوانند ظاهر دسکتاپ و برخی تنظیمات را تغییر دهند، اما ساختار و کارکردهای اصلی آن انعطافپذیری کمی داشته و توسط مایکروسافت کنترل میشود. |
| پشتیبانی نرمافزاری | لینوکس از طریق مدیر بستهها (Package Managers) به مخزن عظیمی از نرمافزارهای رایگان و متنباز دسترسی دارد، اما برخی از برنامههای تخصصی و انحصاری (مانند محصولات Adobe) ممکن است برای آن عرضه نشده باشند یا پشتیبانی محدودی داشته باشند. | ویندوز از طیف گستردهای از نرمافزارهای تجاری، بازیها و درایورهای سختافزاری پشتیبانی میکند و به همین دلیل برای بسیاری از کاربردهای حرفهای و عمومی، انتخاب بهتری ارجح است. |
کلام آخر
در نهایت، انتخاب میان لینوکس یا ویندوز پاسخی مطلق و یکسان برای همه کاربران ندارد و کاملاً به نیازها، سطح دانش فنی و نوع کاربری شما بستگی دارد. ویندوز با رابط کاربری ساده، پشتیبانی گسترده از نرمافزارها، بازیها و سازگاری عالی با سختافزارهای مختلف، گزینهای مناسب برای کاربران عمومی، گیمرها و محیطهای اداری وابسته به محصولات مایکروسافت محسوب میشود. در مقابل، لینوکس با ماهیت متنباز، امنیت بالا، پایداری بالا و قابلیت شخصیسازی گسترده، انتخابی ایدهآل برای توسعهدهندگان، مدیران سرور و کاربرانی است که به کنترل کامل سیستمعامل خود اهمیت میدهند.






