آموزش لینوکس؛ آموزش مقدماتی لینوکس و دستورات پایه آن

لینوکس چیست؟

لینوکس یک سیستم‌عامل متن‌باز است که در سال ۱۹۹۱ توسط لینوس توروالدز توسعه داده شد. این سیستم‌عامل بر پایه هسته یا کرنل لینوکس ساخته شده و به دلیل متن باز بودن، به راحتی قابل دستکاری و سفارشی‌سازی است. لینوکس برای کاربردهای مختلف مانند دسکتاپ و سرورها استفاده می‌شود. یکی از ویژگی‌های اصلی لینوکس، پایداری، امنیت و کارایی بالا در مدیریت منابع است. همچنین، این سیستم‌عامل از توزیع‌های مختلفی برخوردار است که برخی از آن‌ها مانند اوبونتو، دبیان و فدورا برای کاربران عمومی و برخی دیگر مانند ردهت برای استفاده در محیط‌های تجاری طراحی شده‌اند. به دلیل متن‌باز بودن، لینوکس گزینه‌ای مناسب برای توسعه‌دهندگان و کسانی است که نیاز به کنترل دقیق‌تری بر سیستم‌عامل دارند.

برخی پیش نیازهای آموزش لینوکس عبارتند از:

• یک کامپیوتر یا سرور مجازی لینوکس با لینوکس اوبونتو یا یکی دیگر از توزیع های لینوکس

• هر سیستم لینوکسی شامل یک خط فرمان از هر نوعی است.

مفاهیم اولیه در آموزش لینوکس

قبل از اینکه وارد مبحث دستورات شویم، لازم است با چند مفهوم کلیدی آشنا شوید که سنگ‌بنای آموزش Linux را تشکیل می‌دهند. درک این مفاهیم، ادامه مسیر آموزش کامل لینوکس را برای شما بسیار ساده‌تر خواهد کرد.

• هسته یا کرنل لینوکس: کرنل لینوکس، ارتباط بین سخت‌افزار و نرم‌افزار را مدیریت می‌کند. هسته مسئول کنترل پردازنده، حافظه، دیسک و دستگاه‌های ورودی/خروجی است.
• شل در لینوکس : واسطی که کاربر از طریق آن با سیستم تعامل می‌کند. رابط شل دستورات را دریافت کرده و به هسته ارسال می‌کند. Bash (Bourne Again Shell) پرکاربردترین Shell در لینوکس است.
• ترمینال: ترمینال لینوکس محیطی متنی است که شل را اجرا می‌کند و امکان وارد کردن دستورات را به شما می‌دهد. امروزه بیشتر کاربران از ترمینال‌های شبیه‌ساز گرافیکی استفاده می‌کنند.
• خط فرمان: رابطی که به شما اجازه می‌دهد دستورات لینوکس را تایپ و اجرا کنید.
• کاربر روت: قدرتمندترین حساب کاربری در لینوکس که به همه فایل‌ها و تنظیمات سیستم دسترسی دارد. کار با این حساب نیاز به دقت بالا دارد، چون هر تغییر اشتباه می‌تواند کل سیستم را مختل کند.

یادگیری لینوکس چقدر زمان می‌برد؟

یکی از اولین سوالاتی که برای علاقه‌مندان به آموزش Linux پیش می‌آید، مدت زمان لازم برای یادگیری آن است. پاسخ این سوال به هدف شما و عمق دانشی که به دنبال آن هستید، بستگی دارد. می‌توان مسیر یادگیری را به سه سطح تقسیم کرد:

• یادگیری اصول مقدماتی (چند روز تا چند هفته): در این مرحله مفاهیمی مثل کار با محیط ترمینال، دستورات لینوکس پایه‌ای (ls، cd، pwd و…) و ساختار کلی سیستم‌فایل را یاد می‌گیرید.
• سطح متوسط (چند ماه): شامل یادگیری مدیریت کاربران، نصب پکیج‌ها، کار با سرویس‌ها، تسلط بر خط فرمان، مفاهیم کلیدی و آشنایی با Bash Scripting می‌شود.
• سطح پیشرفته (۱ تا ۲ سال): برای کسب مهارت‌های پیشرفته نیاز به تمرین مداوم، اجرای پروژه‌های واقعی و آشنایی با مفاهیم امنیتی خواهید داشت. در همین مرحله است که بسیاری از متخصصان برای اثبات مهارت‌های خود و ورود به بازارهای کار جهانی، به سراغ گذراندن دوره lpic و دریافت گواهینامه‌های معتبر بین‌المللی می‌روند.

نکته مهم در آموزش لینوکس این است که یادگیری آن یک مسیر مداوم است؛ حتی متخصصان هم همواره در حال یادگیری و به‌روزرسانی دانش خود هستند.

آموزش لینوکس مقدماتی

در ادامه به بررسی برخی از مواردی که نیاز است در شروع کار با یکی از توزیع‌های لینوکس با آن‌ها آشنا باشید می‌پردازیم:

pwd

/home/user

ls

file1.txt file2.txt directory1

cd /path/to/directory

mkdir new_folder

touch newfile.txt

cat filename.txt

rm filename.txt

cp source.txt destination.txt

mv oldname.txt newname.txt

top

ps aux

kill <PID>

free -h

df -h

ping google.com

ifconfig

netstat -tuln

chmod 755 filename.txt

chown user:group filename.txt

sudo apt update
sudo apt install package_name

sudo apt remove package_name

برخی دستورات پیشرفته‌تر لینوکس

با پیشرفت در یادگیری لینوکس، ممکن است بخواهید دستورات پیشرفته‌تر و هم‌چنین اسکریپت‌نویسی را یاد بگیرید. برخی از ابزارها و دستورات قدرتمند که می‌توانید آن‌ها را تست کنید عبارتند از:

grep: جستجو برای الگوها درون فایل‌ها. این ابزار برای جستجو در محتوای فایل‌ها بسیار مفید است و می‌تواند به شما کمک کند تا به سرعت بخشی از اطلاعات مورد نظر خود را پیدا کنید. برای مثال اگر بخواهید الگوی خاصی را در یک فایل متنی جستجو کنید، می‌توانید از دستور زیر استفاده کنید:

grep "pattern" filename.txt

find: جستجو برای فایل‌ها و دایرکتوری‌ها بر اساس معیارهای مختلف. شما می‌توانید با استفاده از این دستور، فایل‌ها را بر اساس نام، تاریخ تغییرات، اندازه، نوع و بسیاری از ویژگی‌های دیگر جستجو کنید.

find /path/to/search -name "filename.txt"

sed: ویرایشگر استریم برای تغییر متن در فایل‌ها. یک ویرایشگر استریم است که به شما اجازه می‌دهد تا متن‌ها را در داخل فایل‌ها به طور مستقیم و بدون نیاز به ویرایش دستی آن‌ها تغییر دهید. این دستور برای پردازش و تغییر داده‌ها در فایل‌ها کاربرد فراوانی دارد و به خصوص زمانی که بخواهید تغییرات گسترده‌ای در متن‌های زیادی اعمال کنید، بسیار مفید است.

sed 's/oldword/newword/g' filename.txt

مزایای یادگیری لینوکس برای شغل و مهارت‌های فردی

شاید بپرسید با وجود سیستم‌عامل‌های کاربرپسند مانند ویندوز، چرا باید زمان خود را صرف آموزش لینوکس کنیم. در ادامه به برخی از مزایای استفاده از سیستم عامل لینوکس می‌پردازیم:

تقویت جایگاه شغلی

طبق گزارش بنیاد لینوکس (The Linux Foundation) در سال ۲۰۲۲، حدود ۶۶ درصد از مدیران منابع انسانی گفته‌اند که آشنایی با لینوکس بیشترین تاثیر را در استخدام دارد. این یعنی اطلاع از نحوه کار با لینوکس می‌تواند برگ برنده شما در مصاحبه‌های کاری باشد.

کاربرد گسترده در حوزه‌های تخصصی

لینوکس در توسعه نرم‌افزار، امنیت شبکه، مدیریت سیستم‌ها و DevOps کاربرد زیادی دارد. برای مثال، تقریبا تمام وب‌سایت‌ها و اپلیکیشن‌های مدرن، روی یک سرور مجازی لینوکس میزبانی و اجرا می‌شوند که این موضوع اهمیت یادگیری آن را دوچندان می‌کند.

انعطاف‌پذیری و کنترل بالا

لینوکس به شما اجازه می‌دهد سیستم خود را از انتخاب محیط دسکتاپ گرفته تا نصب نرم‌افزارها و تنظیمات امنیتی، دقیقا مطابق نیازتان پیکربندی کنید.

جمع‌بندی

لینوکس یک سیستم‌عامل قدرتمند و متن‌باز است که در قلب فناوری مدرن قرار دارد. گذراندن دوره لینوکس و کسب مهارت در آن، یک مزیت رقابتی بزرگ در حوزه‌هایی مانند توسعه نرم‌افزار، امنیت سایبری و مدیریت سیستم محسوب می‌شود و درک عمیق‌تری از عملکرد سیستم‌ها به شما می‌دهد. کار با توزیع‌های مختلف و حل چالش‌های واقعی، بهترین راه برای به نتیجه رساندن هر دوره Linux و تسلط بر این سیستم‌عامل قدرتمند است.

مسیر آموزش لینوکس با درک مفاهیم بنیادی آن مانند هسته، شل و ساختار فایل‌سیستم (FHS) آغاز می‌شود. پس از آن، تسلط بر ابزارهای خط فرمان برای ناوبری، مدیریت فایل‌ها و ویرایش متن با ویرایشگر nano، مهارت‌های عملی و ضروری را تشکیل می‌دهد که اساس آموزش جامع لینوکس است. برای دستیابی به تسلط کامل بر این سیستم‌عامل، فقط آشنایی با دستورات کافی نیست. کلید اصلی برای حرفه‌ای شدن، تمرین مستمر، تداوم یادگیری دوره Linux و استفاده عملی از این دانش است.