در سالهای اخیر، توسعه زیرساختهای مراکز داده یا دیتاسنترها در ایران بهعنوان یکی از مهمترین رکنهای تحول دیجیتال مورد توجه قرار گرفته است. سازمانها و کسبوکارها بیش از هر زمان دیگری به نگهداری، پردازش و انتقال امن داده نیاز دارند؛ این نیاز با رشد فناوریهای نوین، اینترنت اشیا، خدمات ابری و اپلیکیشنهای سازمانی بیش از پیش پررنگ شده است. یکی از سازمانهای فعال در این حوره، شرکت ارتباطات سیار ایران (همراه اول) است که با سرمایهگذاری چشمگیر در حوزه مراکز داده، نقش مهمی در ایجاد زیرساختهای دیجیتال کشور ایفا میکند. این مطلب به بررسی کامل دیتاسنتر همراه اول، استانداردهای مراکز داده و خدماتی که این دیتاسنتر ارائه میدهد، میپردازد.
مفهوم دیتاسنتر
پیش از ورود به جزئیات دیتاسنتر همراه اول، ابتدا باید تعریف دقیق و کاربردی از دیتاسنتر ارائه دهیم. دیتاسنتر یا مرکز داده، مکان فیزیکی است که در آن تجهیزات پردازش، ذخیره و انتقال دادهها در حجم وسیع نگهداری میشود. این تجهیزات شامل سرورها مانند سرور اختصاصی، فضاهای ذخیره سازی، تجهیزات شبکه، سیستمهای پاور و خنککننده است که در محیطی کنترلشده قرار دارند. دیتاسنترها بهگونهای طراحی میشوند که خدمات مهم را با سطح دسترسپذیری و امنیت بالا فراهم کنند، چرا که هرگونه توقف یا اختلال میتواند پیامدهای قابلتوجهی برای کسبوکارها داشته باشد.
معرفی دیتاسنتر همراه اول
شرکت ارتباطات سیار ایران یا همراه اول، اولین و بزرگترین اپراتور موبایل در ایران است و در کنار خدمات رایج مخابراتی، در سالهای اخیر سرمایهگذاریهای مهمی در توسعه زیرساختهای دیتاسنتری انجام داده است. بزرگترین دیتاسنتر تحت مالکیت همراه اول با نام مرکز داده شهید قاضی طباطبایی در تیرماه ۱۳۹۹ به بهرهبرداری رسید و با هدف تامین نیازهای دیجیتال کشور در غرب و شمالغرب ایران راهاندازی شد.
این مرکز دارای مساحتی حدود ۳۰۰۰ مترمربع است و در سه طبقه طراحی شده است. در زمان راهاندازی، حدود ۲۵۰ رک قابل توسعه و ظرفیت بیش از ۱۵۰۰ سرور فیزیکی در آن مستقر شد. دیتاسنتر همراه اول با این زیرساخت، نه تنها برای تامین نیازهای خود اپراتور، بلکه برای ارائه خدمات دیتاسنتری به کسبوکارها و سازمانها نیز طراحی شده است.
اهداف دیتاسنتر همراه اول
از مهمترین اهداف ایجاد این مرکز داده میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تضمین پایداری شبکه تلفن همراه در شرایط مختلف
- فراهمسازی زیرساخت لازم برای خدمات ابری و مجازی سازی شبکه
- بهبود کیفیت خدمات و کاهش قطعیها
- ارتقای توان عملیاتی در پردازش دادههای کلان و خدمات دیجیتال
- ارائه خدمات میزبانی و دیتاسنتری به مشتریان سازمانی
- توسعه خدمات ابری و مدیریت دادههای سازمانی
خدمات ارائهشده در دیتاسنتر همراه اول
دیتاسنتر همراه اول خدمات خود را بیشتر در حوزه سازمانی و زیرساختی ارائه میدهد و تمرکز آن بر پایداری، امنیت و مقیاسپذیری است.
خدمات دیتاسنتری و ابری
سازمانها میتوانند از زیرساخت فیزیکی و ابری دیتاسنتر برای میزبانی سرویسها و سامانههای خود استفاده کنند، بدون اینکه درگیر نگهداری مستقیم تجهیزات شوند.
فضای رک (کولوکیشن)
در سرویس کولوکیشن، امکان استقرار تجهیزات مشتری در محیط دیتاسنتر فراهم میشود. این سرویس در چند سطح مختلف ارائه شده و شامل موارد زیر است:
- تامین برق پایدار
- دسترسی به پهنای باند پرسرعت
- امنیت فیزیکی و نظارت ۲۴ ساعته
- دسترسی به کنسول سرور از طریق KVM
- سطح دسترسپذیری تضمینشده و آپتایم بالا
سرور اختصاصی
در سرور اختصاصی، یک سرور فیزیکی بهصورت کامل در اختیار یک مشتری قرار میگیرد. تمامی منابع شامل پردازنده، حافظه، فضای ذخیرهسازی و شبکه اختصاصی بوده و برای سرویسهای حساس یا پردازشهای سنگین مناسب است.
سرویس ابری «ابر اول»
ابر اول، بستر ابری همراه اول است که امکان ایجاد و مدیریت ماشینهای مجازی را فراهم میکند. این سرویس برای پروژههایی که نیاز به مقیاسپذیری و پرداخت براساس مصرف دارند، گزینه مناسبی محسوب میشود.
برخی قابلیتهای ابر اول:
- استفاده از دیسکهای SSD
- پرداخت هزینه بر اساس میزان مصرف منابع
- امکان اتصال به شبکه MPLS
- پشتیبانی از فایروال، NAT و لودبالانسر
- تهیه اسنپ شات و بازیابی اطلاعات
اجزای اصلی دیتاسنتر همراه اول
زیرساخت این دیتاسنتر از چند بخش اصلی تشکیل شده که هر کدام نقش مشخصی در پایداری و عملکرد سرویسها دارند.
۱. سرورها
سرورها بخش اصلی پردازش دیتاسنتر هستند و اجرای سرویسهای سازمانی، ابری و ارتباطی بر عهده آنهاست. همراه اول از سرورهای رده سازمانی یا اینترپرایز با قابلیت پشتیبانی از بار کاری سنگین استفاده میکند تا امکان ارائه سرویسهای پایدار و مقیاسپذیر فراهم شود.
۲. سیستمهای ذخیرهسازی
برای نگهداری دادهها، از سیستمهای ذخیرهسازی متمرکز مبتنی بر فناوریهایی مانند RAID و SAN استفاده میشود. این ساختار باعث افزایش امنیت داده، کاهش احتمال از دست رفتن اطلاعات و بهبود دسترسیپذیری سرویسها میشود.
۳. تجهیزات شبکه
ارتباط بین سرورها، تجهیزات ذخیرهسازی و شبکه اینترنت از طریق سوئیچها و روترهای حرفهای انجام میشود. طراحی شبکه بهگونهای است که ترافیک داخلی و خارجی بهصورت پایدار مدیریت شده و امکان اتصال به شبکههای اختصاصی و زیرساخت مخابراتی کشور فراهم باشد.
۴. زیرساختهای امنیتی
برای محافظت از دادهها و جلوگیری از دسترسیهای غیرمجاز، لایههای مختلف امنیتی در دیتاسنتر پیادهسازی شده است. این لایهها شامل کنترل دسترسی، فایروالهای نرمافزاری و سختافزاری، سامانههای تشخیص حملات سایبری و راهکارهای جلوگیری از نشت اطلاعات میشوند.
۵. تامین برق و سیستمهای سرمایشی
پایداری تجهیزات دیتاسنتری وابستگی مستقیم به برق و کولینگ دیتاسنتر دارد. در دیتاسنتر همراه اول، از UPS، ژنراتورهای برق اضطراری و سیستمهای کولینگ صنعتی استفاده میشود تا در شرایط قطعی برق یا افزایش بار حرارتی، سرویسها بدون اختلال ادامه پیدا کنند.
استانداردها و سطح کیفیت در دیتاسنتر
بدون استانداردهای فنی و عملیاتی، هر مرکز دادهای حتی با تجهیزات گرانقیمت نیز نمیتواند خدمات باکیفیت و قابل اتکایی ارائه دهد. در سطح بینالمللی، مراکز داده بر اساس استانداردهای مشخصی طراحی، راهاندازی و بهرهبرداری میشوند تا از نظر پایداری، امنیت و قابلیت دسترسی ارزیابی شوند.
استاندارد Tier
یکی از شناختهشدهترین استانداردها برای ارزیابی مراکز داده، استاندارد Uptime Institute Tier است. این استاندارد قابلیت اطمینان و مهندسی طراحی مراکز داده را در چهار سطح از Tier I تا Tier IV دستهبندی میکند. هر سطح نشاندهنده میزان ریداندنسی، پشتیبانی از خرابی و پایداری است که مرکز داده باید داشته باشد.
اگرچه اطلاعات رسمی درباره Tier دیتاسنتر همراه اول منتشر نشده، اما مراکز داده بزرگ که خدمات قابل اتکا ارائه میدهند باید حداقل سطح Tier III را در طراحی خود لحاظ کنند، که به معنای ریداندنسی کامل در سیستم پاور، کولینگ دیتاسنتر و شبکه است. استاندارد Tier III اجازه میدهد هر جزء زیرساخت بهصورت مستقل نگهداری یا تعویض شود بدون اینکه خدمات آن متوقف شود.
استانداردهای امنیتی و مدیریت داده
در کنار استانداردهای توصیفشده برای قابلیت اطمینان، دیتاسنترها باید مطابق با استانداردهای امنیت اطلاعات نیز عمل کنند. شناختهشدهترین آنها ISO/IEC 27001 است که چارچوبی برای مدیریت امنیت اطلاعات فراهم میکند.
هرچند اطلاعات رسمی درباره گواهینامههای امنیتی دیتاسنتر همراه اول در دسترس نیست، اما مراکز داده بزرگ در ایران از بهترین شیوههای امنیت فیزیکی و منطقی تبعیت میکنند، از جمله:
-
کنترل دسترسی فیزیکی و CCTV
-
سیستمهای UPS و ژنراتور اضطراری
-
فایروالها و سیستمهای محافظت از حملات سایبری
-
مانیتورینگ لحظهای وضعیت سرورها و شبکه
این تمهیدات، در کنار استانداردهای طراحی و عملیات، باعث افزایش امنیت و پایداری ارائه خدمات میشود.
جمع بندی
دیتاسنتر همراه اول یک مرکز داده سازمانی با تمرکز بر پایداری شبکه، امنیت اطلاعات و ارائه خدمات زیرساختی است. این دیتاسنتر با ارائه سرویسهایی مانند فضای رک، سرور اختصاصی و خدمات ابری، نیاز طیف گستردهای از سازمانها و کسبوکارها را پوشش میدهد و گزینهای قابل بررسی برای پروژههای مقیاسپذیر و حساس محسوب میشود.
